Logo laten ontwerpen: krijgt u auteursrecht of een licentie?

Dan lijkt het logisch dat het logo “van u” is. Juridisch kan dat anders liggen: een logo kan auteursrechtelijk beschermd zijn, en dat bepaalt wie mag beslissen over gebruik, aanpassingen en doorgifte.

De kern: een logo-ontwerp kan automatisch auteursrechtelijk beschermd zijn zonder registratie, en bij een opdracht ligt het auteursrecht in beginsel bij de ontwerper. U krijgt doorgaans wel een gebruiksrecht (licentie) voor het gebruik binnen uw eigen onderneming, tenzij u andere afspraken maakt.

Ontstaat auteursrecht vanzelf (of moet iemand het registreren)?

In Nederland ontstaat auteursrecht vanaf het moment dat het werk is gemaakt¹. U hoeft het dus niet aan te vragen of te registreren. Bescherming geldt als het werk onder meer origineel en persoonlijk is en zintuiglijk waarneembaar.

Auteursrecht bij een logo gemaakt door een ontwerper

Bij in opdracht ontworpen huisstijlen en logo’s heeft de ontwerper in beginsel het auteursrecht². De opdrachtgever verkrijgt daarbij in principe een licentie voor gebruik binnen de eigen onderneming of organisatie.

Uitzondering om scherp te hebben: als de maker in loondienst werkt, ligt het auteursrecht doorgaans bij de werkgever. Controleer dus met wie u de afspraken over gebruik of overdracht maakt: met het bureau/werkgever of met de individuele ontwerper.

Belangrijk nuancepunt: betalen voor het ontwerp betekent niet automatisch dat ook het auteursrecht is overgedragen. Voor overdracht is een (duidelijke) schriftelijke afspraak nodig.

Licentie of overdracht: wat past bij uw gebruik?

In de praktijk ziet u grofweg twee routes: u werkt met een licentie (gebruiksrecht) of u regelt een overdracht van auteursrechten. Welke keuze verstandig is, hangt af van wat u met het logo wilt doen.

Wanneer een licentie vaak volstaat

Een licentie past wanneer u het logo wilt gebruiken als herkenningsteken van uw bedrijf, zonder dat u het ontwerp vrijelijk wilt doorverkopen of door derden wilt laten bewerken. Denk aan gebruik op uw website, social media, offertes, facturen, signing, verpakkingen en presentaties. Ook dan blijft het verstandig om het gebruiksrecht expliciet te omschrijven, zodat er geen discussie ontstaat over reikwijdte, duur of kanalen.

Wanneer overdracht logischer kan zijn

Wilt u volledige zeggenschap over het ontwerp en de manier waarop het gebruikt mag worden, dan komt overdracht in beeld. De ontwerper kan de rechten op een logo tegen een vergoeding overdragen². Na overdracht ligt de zeggenschap bij u.

Overdracht is vooral relevant als u vooraf al weet dat u het logo door verschillende externe partijen intensief laat doorontwikkelen (bijvoorbeeld in campagnes, submerken of internationale roll-outs) of als u maximale vrijheid wilt om het logo later aan te passen zonder opnieuw toestemming te moeten vragen.

Welke afspraken u vooraf schriftelijk vastlegt

Leg vooraf heldere afspraken vast over rechten en gebruik. U hoeft daarvoor geen lange contracten te schrijven, en u moet wel concreet zijn.

• Wat mag u gebruiken? Leg vast voor welke uitingen en dragers het logo gebruikt mag worden (online, drukwerk, verpakkingen, advertenties, etc.).
• Wie mag het gebruiken? Is het gebruik beperkt tot uw eigen onderneming, of mogen ook groepsmaatschappijen, franchisenemers, distributeurs of bureaus het logo gebruiken?
• Mag u het logo aanpassen (bewerkingen)? Denk aan doorontwikkeling, restyling, varianten voor campagnes en het laten nabouwen van bestanden door een andere partij.
• Hoe lang geldt de toestemming? Een licentie kan in duur beperkt of onbeperkt zijn. Zonder duidelijke afspraak kan daar later discussie over ontstaan.
• Exclusiviteit: wel of niet? Als u exclusiviteit wilt (u bent de enige die het logo mag gebruiken), leg dat schriftelijk vast. Exclusiviteit is iets anders dan “gewoon mogen gebruiken”.
• Bestanden en oplevering: spreek af welke bronbestanden u ontvangt (bijvoorbeeld vectorbestanden) en in welke formaten, zodat u het logo praktisch kunt toepassen.

Let op: afspraken over overdracht en (zeker) exclusieve licenties horen schriftelijk helder te zijn. Dat voorkomt misverstanden over wat u later nog mag met het ontwerp.

Wat bewaart u als bewijs van afspraken en gebruik?

Als er later discussie ontstaat, helpt het als u kunt laten zien wat u heeft afgesproken én hoe u het logo daadwerkelijk gebruikte. Bewaar daarom in elk geval de offerte/opdrachtbevestiging, facturen en de e-mailwisseling waarin rechten en gebruik zijn besproken.

Daarnaast adviseren wij om voorbeelden van merkgebruik goed te archiveren: facturen, orders, reclamemateriaal en een print van uw website, liefst gedateerd en met het merk zichtbaar. Dat is geen “registratie van auteursrecht”, maar het kan wél praktisch zijn als u moet onderbouwen wat er wanneer in gebruik was.

De relatie tussen auteursrecht en merkregistratie

Auteursrecht en merkregistratie zijn verschillende beschermingsroutes die elkaar kunnen aanvullen. Auteursrecht gaat over het creatieve ontwerp en ontstaat automatisch. Merkregistratie gaat over bescherming van uw teken (bijvoorbeeld naam en/of logo) als merk voor bepaalde producten en diensten.

Heeft u een nieuw of aangepast logo en overweegt u bescherming als merk, bekijk dan ook welke praktische punten daarbij spelen in ons artikel over controles bij een nieuw logo in uw merkregistratie.

Wanneer schakelt u ons in?

Als u wilt dat uw keuzes over gebruik, overdracht en bescherming op elkaar aansluiten, helpen wij u graag met merkadvies en met een registratiestrategie die past bij uw plannen (Benelux, EU en waar nodig internationaal). Daarbij kunnen we ook meedenken over hoe uw afspraken met een ontwerper doorwerken in uw merkregistratie, bijvoorbeeld wie als houder moet optreden en welke stukken u intern goed bewaart.

Bronnen

1. Auteursrecht (ondernemersplein.overheid.nl)
2. Ontwerper (auteursrecht.nl)